Bihter Ölüyor mu, Yoksa Özgürleşiyor mu?
Bir kadın ne zaman kaybeder? Ne zaman kazanır? Ne zaman var olur ve ne zaman silinir? Bihter Ziyagil, Türk edebiyatı ve televizyon tarihinde bu soruların tam ortasında duran bir karakter. 2008’de Aşk-ı Memnu dizisinde, aşkın ve ihanetin kurbanı olarak trajik sonunu yaşarken; 2023 yapımı Bihter filminde, aynı hikâye bambaşka bir finalle yeniden yazıldı. Peki bu değişimin anlamı neydi? Bir Bihter öldü, diğeriyse dünyaya meydan okudu. İşte karşınızda, iki Bihter’in kıyası… Finalde keder mi kazanıyor, yoksa feminist bir “hadi eyvallah” mı?
İyi 10 Listesi
Aşk-ı Memnu’daki Bihter: Yasak Aşka Mahkûm Kadın
2008 yapımı Aşk-ı Memnu, izleyicilere bir dönem dizisinden çok daha fazlasını sundu. O dönemin reyting rekortmeni, televizyonu başında hüngür hüngür ağlayan teyze ordusunu yaratmıştı. Bihter, yalnızca yasak bir aşka kapılmış bir kadın değil, aynı zamanda duygusal açlığının, sevilme ihtiyacının ve çaresizliğinin kurbanıydı. Adnan Bey ile evlendiğinde onun sevgisini kazanabileceğine inanıyordu. Ama annesi Firdevs’ten kaçarken, tam da onun korkunç kaderine sürükleniyordu. Bihter’in hikâyesi, yavaş yavaş bir felakete dönüşen bir aşk masalıydı.
Dizide Behlül ile yaşadığı yasak aşk, onun için bir kaçıştı ama aynı zamanda bir mahkumiyet. Sevilmediğini hissettikçe Behlül’e daha çok tutundu, onu kaybettikçe daha da dibe battı. Sonunda, aşkı da, onuru da, yaşama sebebi de elinden alındığında, tek bir çıkış yolu kalmıştı: intihar. Toplumun ona çizdiği sınırları aşarsa, dizinin sunduğu bakış açısına göre, ya kaybeder ya da ölür. (Koca bir toplumun psikolojisini “Bihter ölüyor, millet bayram ediyor” diye özetleyebiliriz.)
Bihter Filminde Bihter: İsyan ve Özgürlük
2023 yapımı Bihter filmi, aynı hikâyeyi alıp tamamen farklı bir yerden okuyan, feminist bir başkaldırı anlatısı sundu. Bu kez Bihter’in Adnan’la evliliği bir “kurtuluş” değil, annesinden intikam almak için yapılmış bir seçimdi. Yani olay aşk değil, düpedüz aile içi hesaplaşmaydı.
Film, izleyiciye kadının “rızası” üzerine önemli bir mesaj verir. Dizide tutkulu bir ilişki olarak sunulan sevişme sahneleri, filmde tamamen farklı bir açıdan ele alınır. Bihter’in Adnan’la olan yatak sahneleri, aslında iradesi dışında, zorla katlandığı bir sürecin temsilidir. (Şimdi romantik sandığımız birçok sahneye farklı gözle bakmaya başlayabiliriz, o yüzden dikkatli izleyelim.) Onun mutsuzluğu, çaresizliği ve öfkesi, film boyunca tırmanır ve klasik trajedi formülüne ulaşmak yerine, bambaşka bir finale dönüşür.
Finalde, Bihter bir silah çeker. Ama bu kez namlunun ucu kendisine dönük değildir. Havaya ateş eder. Ne Firdevs’i vurur, ne Adnan’ı, ne Behlül’ü. O, kimseyi öldürmez çünkü bu hikâyede savaşarak kazanmak değil, dönüp arkasına bile bakmadan gitmek daha güçlü bir eylemdir. Ve bu sahne, onun kendi hikâyesinin sonunu kendi elleriyle yazmak istediği bir andır. Kurban olmamayı seçmiştir. O toplumun, ailenin, ihanetin ve aşkın dayattığı hikâyeye boyun eğmez. O, intihar etmeyi değil, yaşamayı seçer. Adeta, “ben gidiyorum, siz birbirinizi yiyin” diyerek ortamı terk eder.
Bihter’in İki Farklı Sonu: Kadınlık Anlatısındaki Değişim
Bu iki Bihter arasındaki fark, sadece iki farklı anlatım tercihi değil, aynı zamanda iki farklı kadınlık temsili. 2008’in Bihter’i, aşkın ve arzunun kurbanıydı. O, hayatın ona sundukları içinde sıkışmış bir kadındı. 2023’ün Bihter’i ise, kendi hikâyesini ele alan, toplumun dayatmalarına boyun eğmeyen, kaybetmeyi reddeden bir kadındı.
Peki bu değişimin sebebi ne?
Çünkü zaman değişti. 2008’de televizyon izleyicisinin trajediye duyduğu ilgi, 2023’te yerini bağımsız, güçlü kadın hikâyelerine bıraktı. Bugünün izleyicisi, kadın karakterlerin sadece sevilmeyi bekleyen, aşk için ölen figürler olmasını istemiyor. Onlar, kendi kaderini belirleyen karakterler görmek istiyor. (Bir nevi, “Artık ağlamak değil, hesap sormak istiyoruz” diyorlar.)
Bihter’in Mirası
Sonuç olarak, Aşk-ı Memnu ve Bihter, aynı karakterin iki farklı çağda, iki farklı ruh hâlini yansıtıyor. Biri, aşkı için ölen bir kadın. Diğeri, hayatı için savaşan bir kadın. Bihter, trajedi ve özgürlük arasında bir seçim yaptı. Ve 2023’teki versiyonunda, bu kez intihar sahnesi değil, isyan sahnesi kazandı. Artık mesele, “yasak aşk” değil; mesele, bir kadının kendi hayatının başrolünü alıp alamayacağıydı.
Ve Bihter, sonunda o başrolü kaptı. Hem de kimseye eyvallah demeden.
