Döneminde Yasaklanan Ama Günümüzde Efsane Olan 10 Kitap

Dünyada, yüzyıllar boyunca pek çok kitap çeşitli gerekçelerle tehlikeli görülmüş ve yasaklanmıştır. Bu kitaplardan bazıları ahlaki değerlere aykırı olduğu için, bazıları fazla politik ve karamsar bulunduğu için yasaklanmış ve toplatılmıştır. Zaman içerisinde değişen algılarla birlikte yeniden yayımlanan kitaplar, günümüzde edebiyatın önemli yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Yasaklanan pek çok kitap olsa da bu içerikte döneminde yasaklanan ama günümüzde efsane olan 10 kitabını listeledik.

1. Ulysses – James Joyce

Ulysses, James Joyce’un Dublin’in sokaklarında ve çeşitli mekanlarında Leopold Bloom’un arkadaşlarıyla diyaloglarını, gözlemlerini ve aklımdan geçenleri anlattığı İrlanda edebiyatında başyapıt bir kitaptır. Bu kitap ilk etapta Dublinliler’in içinde bir hikâye olarak kurgulanmıştır. Daha sonra 1918 yılında The Little Review isimli Amerikan dergisinde tefrikalarla yayımlanmıştır. 1921 yılında müstehcen eserleri denetleyen yetkililer tarafından, kitapta Leopold’un cinsel fantezilerinin yer aldığı “Nausikaa” bölümü incelemeye almıştır. Müstehcenlik suçlaması ile karşı karşıya kalan Ulysses, 1920 ile 1930 yılları boyunca bu suçlamalarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Ulysses, 1922 yılında kitap olarak yayımlanmasının ardından ABD, İngiltere ve İrlanda gibi çeşitli ülkelerde yasaklanmıştır. Ancak bu kitap günümüzde edebiyatın başyapıtlarından biri olarak kabul görmektedir.

2. Madam Bovary – Gustave Flaubert

Gustave Flaubert tarafından yazılmış olan Madam Bovary kitabı, hayatın sıradanlığından sıkılan, lüks tutkunu bir kadının intihara giden ruhsal durumunu anlatır. Kitapta, kadın-erkek ilişkileri, toplum baskısı ve hayatın anlamı gibi pek çok konuya değinilmektedir. Madam Bovary, başlangıçta 1 Ekim ile 15 Aralık 1856 tarihleri arasında Revue de Paris’te parçalar halinde yayımlanmıştır. Bu tarihlerde yayımlanmasının ardından Fransız hükümeti tarafından yazar Flaubert müstehcenlikle suçlanmıştır. Bu suçlamaların ardından açılan dava ve beraat süreci sonrasında Madam Bovary 1857 yılında kitap formunda basılarak yeniden yayımlanmaya başlanmıştır. Bu çalkantılı süre esere olan ilgili daha çok artırmış ve dünya edebiyatında en önemli realist romanlarından biri haline getirmiştir.

3. 1984 – George Orwell

George Orwell’in 1940’lı yıllarda yazdığı bu eser, 1984 yılını distopik biçimde okuyucuya aktarmıştır. 1984 kitabının ana karakteri olan Wiston, eserde belirtilen Okyanusya, Doğu Asya ve Avrasya ülkelerinin birbirileri  arasındaki güç mücadelesinin toplum üzerindeki etkilerini deneyimler. Bu eser, totaliter devlet sisteminin o ülkedeki vatandaşları nasıl kontrol ettiğini ve baskıcı ideolojinin distopik bir dünyada nasıl geliştiğini anlatan önemli bir başyapıttır. Haziran 1949’da basılan bu kitap, yayımlandığı günden itibaren tartışmaların odak noktası olmuştur. 1984, totaliter rejimlerin eleştirisi olarak yazıldığı halde, bazı ülkelerde yanlış yorumlanmış ve yasaklanmıştır. Özellikle 20. Yüzyılın ortalarında Sovyetler Birliği gibi baskıcı rejimlerinde etkisi altındaki kesimlerde, bu eser komünizm karşıtı olduğu nedeniyle yasaklanmıştır. Bununla birlikte ABD ve İngiltere gibi bazı ülkelerde ise kitabın aşırı karamsar olduğu ve gençleri olumsuz yönde etkileyeceği düşüncesiyle yasaklanmıştır.

4. Cesur Yeni Dünya – Aldous Huxley

Cesur Yeni Dünya, orijinal adıyla Brave New World, İngiliz yazar Aldous Huxley tarafından 1931 yılında yazılmış distopik bir romandır. Bu romanda, 2540 yılında geçmekte olup, Dünya Devleti adı verilen bir toplumda şekillenerek genetik olarak olarak değiştirilmiş bebeklerin üretildiği ve insanların belirli ahlaki değerlere göre koşullandırılarak kontrol edildiği bir dünyayı anlatmaktadır. Cesur Yeni Dünya romanı, ilk olarak 1931 yılında İrlanda’da yasaklanmıştır. Yasaklanma sebebi ise, din ve aile karşıtı olması ve küfürlü içeriğe sahip olması olarak açıklanmıştır. Aynı yıl içinde Avusturalya’da kitap sansürlendi. ABD’de ise, Maryland, Missouri, Oklahoma, California, Alabama, Teksas, Indiana ve Delaware eyaletlerindeki devlet okullarında sekiz ayrı sansür olayı gerçekleşmiştir. Bu eser, devlet okullarında günümüzde de müstehcenlik ve küfürlü içeriğe sahip olması sebebiyle çocuklar için uygunsuz olduğu belirtiliyor.

5. Alice Harikalar Diyarında – Lewis Carroll

Alice Harikalar Diyarında, orijinal adıyla Alice’s Adventures in Wonderland, Lewis Carroll tarafından 1865 yılında yayımlanmıştır. Çocuklar tarafından canlı imgeleri ve komik şakaları sebebiyle çok sevilen bu kitap, yasaklanan kitaplar listesinde yer alıyor. 1900 yılında ABD’de yer alan bir okul, kitabın küfür içerdiği, cinsel fantezilere göndermede bulunduğu ve çocukların gözünde belirli otorite figürlerinin statüsünü düşürdüğü görüşlerini ileri sürerek kitabı müfredatından kaldırmıştır. Bununla birlikte, ortalama 30 yıl sonra Çin’in Hunan eyaletinde kitaba yasak getirilmiştir. Yasaklanma sebebinin ise, hayvanların insan gibi konuşması olduğu belirtilmiştir. Hunan eyaleti valisi, hayvanları insanlarla aynı seviyede getirmenin toplum için felaket oluşturabileceğinden kaygılanmıştır. Ancak günümüze baktığımızda çocuk edebiyatının en sevilen eserlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

6. Oz Büyücüsü – L. Frank Baum

Orijinal adı The Wizard of Oz olan, Oz Büyücüsü kitabı L. Frank Baum tarafından 1900 yılında yayımlanan bir çocuk kitabıdır. Modern bir peri masalı olarak bilinen bu kitap, Amerika’nın en sevilen ve büyüleyici çocuk öykülerinden biridir. Bu öykü, Dorothy ve sadık köpeği Toto’nun bir kasırga tarafından Kansas’tan Oz’un muhteşem diyarına sürüklenmesini anlatan bir klasik kitaptır. Kitapta bahsedilen yolculuk masum gibi görünse de 20. Yüzyıl boyunca ABD’nin farklı eyaletlerinde yasaklanmıştır. Yasaklanma sebebi olarak, güçlü kadın karakterler, sihirli öğelerin varlığı, sosyalist fikirlerin teşviki ve hayvanlara insan özellikleri verilmesi gerekçeleri ileri sürülmüştür.

7. Fahrenheit 451 – Rad Bradbury

Fahrenheit 451 kitabı, Ray Bradbury’nin 1953 tarihli bir Amerikan bilim kurgu romanıdır. Bu roman, kitapların yasak olduğu, televizyon ekranlarının tam bir duvar büyüklüğünde olduğu ve itfaiyecilerin yangıları söndürmek yerine kitapları yaktıkları gelecekteki bir distopyada geçmektedir. Kitap yakmanın merkezde olduğu Fahrenheit 451, yıllar içinde defalarca kez sansürlenmek istenmiştir. Özellikle küfür ve uyuşturucuya yönelik içerikleri sebebiyle birçok yasaklanma girişimleriyle karşı karşıya kalmıştır. 1967 yılında Bal-Hi baskısı olarak bilinen bir baskı ile kitaptaki küfürler sansürlenmiş ve sarhoş adam ifadesi ise hasta adamlar olarak değiştirilmiştir. Aynı zamanda 1992 yılında müstehcen içeriklerin yer alması dolayısıyla  okullarda yasaklanmıştır. 2006 yılında ise yine kitaba yönelik bir sansür girişimi daha yaşanmıştır. Romanda, küfür içerdiği yönündeki yaygın eleştirilerle birlikte dini inançlara aykırı olduğu sebebiyle Teksas’ta tepki çekmiştir.

8. Suç ve Ceza – Fyodor Mihayloviç Dostoyevski

Suç ve Ceza kitabı, Aralık 1866 yılında Fyodor Mihayloviç Dostoyevski tarafından yazılmış iki ciltten oluşan bir eserdir. Bu kitap, Raskolnikov isimli genç bir adamın elemiş olduğu çifte cinayetten sonra yaşadıklarını anlatmaktadır. Kitabın ana karakteri Raskolnikov, hukuk öğrencisi olup, yoksullukla mücadele eden bir adamdır. Dostoyevski, bu eserde Raskolnikov’u anti-radikal ideolojik temalarla şekillendirmiştir. Aynı zamanda romanda, ideolojik saplantının tetiklediği bir cinayeti ve bunun ahlaki ve manevi yıkımını ele almaktadır. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanı, Rusya’da “gerci” olduğu gerekçesiyle yasaklanmıştır. Aynı zamanda Polonya’da kitabın “karamsar” olduğu gerekçesiyle yasaklanmasına karar verilmiştir.

9. Don Kişot – Miguel de Cervantes

Don Kişot, İspanyol yazar Miguel de Cervantes tarafından, ilk olarak 1605 ve 1615 yıllarında iki bölüm olarak yayımlanan klasik bir romandır. Batı edebiyatının kurucu eserlerinden biri olarak da kabul edilen Don Kişot, çoğunlukla ilk modern roman olarak görülmektedir. Cervantes’in yazdığı ve çağımızın en çok okunan kitapları arasında yer alan bu eser, şövalye romanlarını eleştiren bir şekilde yazılmıştır. Edebiyatta derin iz bırakan ve 17. Yüzyılın başında yazılan bu kitap İspanyol Engizisyonu tarafından yasaklanmıştır. Yasaklanma sebebi ise, hayırseverliğin değersizleştirilmesi olarak açıklanmıştır. Söz konusu kitap, İspanya’da 19. Yüzyılda eksiksiz olarak yayımlanabilmiştir.

10. Bülbülü Öldürmek – Harper Lee

Harper Lee’nin Bülbülü Öldürmek kitabı, 1960 yılında yayımlanan ve Pulitzer Ödülü kazanan bir romanıdır. Kitap yayımlanmasıyla birlikte büyük yankı uyandırmıştır. Romanda, bir çocuğun gözünden Güney Amerika’da yaşanan ırkçılık ve eşitsizlik anlatılmaktadır. Yaşadığımız dönemde de hala gündemde olan eşitlik, adalet ve ayrımcılık gibi kavramları konu alan bu kitap, ırkçılık içermesi sebebiyle yasaklanan kitaplar arasında yer almaktadır. Aynı zamanda küfür içermesi de yasaklanmak sebeplerinden biridir. Söz konusu kitap, geçen yıllarda Mississippi’deki bir okulun müfredatından kaldırılmıştır ve yeniden yasaklanma konusuyla gündeme gelmiştir.

Bu listede yer verdiğimiz ve veremediğimiz pek çok yasaklanmış olmalarına rağmen zamanla edebiyat efsaneleşmiş ve okurlar üzerinde derin bir etki bırakmıştır.