Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 57 yıllık yaşamının büyük bir bölümünü cephelerde geçirmiştir. O, yaşanılan savaşlara, dönemin zorlu şartlarına ve kısıtlı imkanlara rağmen kendini muazzam bir şekilde geliştiren büyük bir deha olarak bilinmektedir. Atatürk’ün, 11 savaş, 24 madalya, 7 nişan ve kendi yazdığı 13 kitabı sığdırdığı yaşamında, 4000 civarında kitap okuduğu bilinmektedir. Bu kitaplar içerisinde en çok etkilendiği 5 kitabı gençlere önermiştir.
Atatürk’ün gençlere mutlaka okumalarını tavsiye ettiği kitaplar listesi şu şekildedir:
İyi 10 Listesi
Beyaz Zambaklar Ülkesinde – Grigory Petrov
“Beyaz Zambaklar Ülkesinde” 1923 yılında Rus yazar Grigory Petrov tarafından kaleme alınmıştır. Kitap, Yazar Grigory Petrov’un çeşitli aralıklarla çıktığı Finlandiya seyahatlerindeki notlardan oluşmaktadır. Eserde 1800’lerin son döneminde Finlandiya halkının içinde bulunduğu durum, cehaletten kurtulmak için başta Johan Vilhelm Snellman olmak üzere ülkedeki bir avuç Fin aydının verdiği olağanüstü mücadele anlatılmaktadır.
Bu kitap, Gazi Mustafa Kemal Atatürk için büyük bir öneme sahiptir. Atatürk, Türkiye’nin modernleşme sürecinde eğitimin ve kültürün önemini vurgulayan bu kitabı, toplumun aydınlanması, ideal liderlik ve ulusal uyanış için bir rehber olarak görmüştür. Kitap, halkın kendini geliştirmesi gerektiği ve liderlerin halkına hizmet etmesi gerektiği prensiplerini savunmaktadır. Atatürk, bu değerleri modernleşme yolundaki Türkiye’ye yaymak için kitabın Türkçeye çevrilmesini sağlamıştır. Aynı zamanda kitabın ülkedeki tüm okullarda özellikle askeri okullarda okutulmasını teşvik etmiştir.
Toplum Sözleşmesi – Jean-Jacques Rousseau
“Toplumsal Sözleşme” ya da “Toplum Sözleşmesi” (Fransızca: Du contrat social ou Principes du droit politique) kitabı, 1762’de Cenevreli filozof Jean-Jacques Rousseau tarafından yazılmıştır. Kitapta, bir siyasi sistemin temellerinin en sağlam biçimde atılabilmesi için en iyi yöntemin toplumsal sözleşme olduğu vurgulanmıştır. Y Yazar, kitabın amacını birinci bölümde şu sözlerle ifade etmektedir: “Eğer dedikleri gibi, yasa koyucu ya da hükümdar olsaydım, ne yapmak gerektiği hakkında yazı yazmakla oyalanmaz; ya yapılması gerekeni yapar, ya da susarım.”
Çalıkuşu – Reşat Nuri Güntekin
“Çalıkuşu”, Reşat Nuri Güntekin’in ilk defa 1922’de tefrika edilmeye başlanan ve 1923’te kitap olarak yayımlanan romanıdır. Ayrıca yazar, 1937’de eserde büyük değişlikler yaparak yeniden tefrika etmiştir. Roman, İstanbul’da köklü bir ailenin kızı olan, neşeli ve çocuk ruhlu Feride’nin, nişanlısı tarafından ihanete uğramasının ardından öğretmenlik yapmaya karar vererek kendi ayakları üzerinde durmak için Anadolu’yu şehir şehir dolaşmasını anlatır. Aynı zamanda bu roman, melodram ögeleriyle bezenmiş bir aşk öyküsüyle birlikte, Osmanlı toplumunda kadınların ar olma mücadelesini, öğretmenlik mesleğinin zorlukları gibi pek çok konuyu ele almaktadır. Söz konusu eserin sinema, televizyon dizisi, tiyatro ve bale uyarlamaları bulunmaktadır.
Reşat Nuri Güntekin’in “Çalıkuşu” romanı, Mustafa Kemal Atatürk için büyük bir öneme sahiptir. Atatürk, kitabı sürekli yanında taşır ve zaman zaman rastgele bir sayfa açıp okurdu. Roman, milli duyguları ve vatanseverliği yücelten temaları, eğitime ve özellikle kadınların eğitimine verdiği önemi, Anadolu’nun gerçek yüzünü samimi bir şekilde tasvir etmesi ve modernleşme ile batılılaşma ideallerine paralel duruşu ile Atatürk’ün vizyonunu desteklemektedir. Bu nedenlerle, “Çalıkuşu” Atatürk’ün Türkiye’nin sosyal, kültürel ve eğitimsel dönüşümüne olan katkısını ve bu konudaki vizyonunu yansıtan bir eser olarak görülmektedir.
Türkçülüğün Esasları – Ziya Gökalp
“Türkçülüğün Esasları” kitabı Ziya Gökalp tarafından yazılmış olup 1923 yılında yayımlanmıştır. Kitap, Türkçülüğün tüm fikir ve tekliflerini bir sistem bütünlüğü içinde ortaya koymaktadır. Üstelik bu eser, yazarın değişik zamanlarda yazmış olduğu denemelerden derlediği sosyolojik kitap olarak bilinmektedir. Türkçülerin temel eserlerinden biri olarak sayılmaktadır. Aynı zamanda Türk milliyetçisi olan Mustafa Kemal Atatürk’ün de bir ölçüde etkilendiği, yaptığı devrimler ve kurduğu modern Türkiye’nin perde arkasındaki fikirsel güçlerden birisidir. Değişik zamanlarda resmî ve özel kurumlar tarafından yayımlanmıştır. Bunların içinde eseri kısmen sadeleştirenler olduğu gibi, eserin dil ve üslûbunu tamamen değiştirmiş olanlar da bulunmaktadır.
Belleten – Türk Tarih Kurumu
Listedeki diğer eserlerden farklı olarak “Belleten”, bir kitap değil, aslında bir dergidir. Bu dergi, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün direktifleriyle kurulan Türk Tarih Kurumu’nun hakemli bir dergisidir. 28 Nisan 1930 tarihinde, Atatürk’ün katılımıyla gerçekleşen Türk Ocakları VI. Kurultayı’nda, “Türk tarih ve medeniyetini ilmî surette incelemek ve araştırmak” amacıyla Türk Tarih Heyeti’nin kurulması kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda, 16 üyeden oluşan “Türk Tarihi Tedkik Heyeti” teşkil edilmiş ve heyet ilk toplantısını 4 Haziran 1930’da gerçekleştirmiştir. Bahsi geçen bu heyet, 1932 yılında “Türk Tarihi” alanında ilk bilimsel kitabı yayımlamıştır.
Türk Tarih Kurumu, “Türk ve Türkiye tarihini ve ilgili konuları, Türklerin medeniyete katkılarını bilimsel yöntemlerle incelemek, araştırmak, tanıtmak ve yayınlar yapmak” gibi görevlerine devam etmektedir. Atatürk’ün bizzat adını verdiği Belleten dergisi, 1937 yılında yayın hayatına başlamıştır. Belleten dergisi, yılda üç sayı (Nisan-Ağustos-Aralık) olmak üzere basılı ve elektronik olarak yayımlanmaktadır.
4000’den fazla kitap okuyan Gazi Atatürk’ün okudukları arasında öne çıkan bu beş eser, onun düşünce dünyasını ve ilgi alanlarını yansıtan yalnızca küçük birer seçkilerdir. Tarih, edebiyat, felsefe ve bilime kadar birçok alanda okuma yapan Atatürk’ün önerdiği daha nice eser bulunmaktadır. Bu beş kitap ve niceleri onun bilgiye ve öğrenmeye verdiği önemin bir göstergesidir.
